ศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน

 

            กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงพาณิชย์ และ กระทรวงอุตสาหกรรม ได้กำหนดแผน ยุทธศาสตร์ข้าว ปี 2545 - 2549 โดยมีองค์กรที่เกี่ยวข้อง และสาระสำคัญสรุปได้ดังนี้

            วิสัยทัศน์

                        ³  ข้าวมีคุณภาพเหนือประเทศผู้ผลิตอื่น สามารถพัฒนาการผลิตการแปรรูปและมีมาตรฐานสากล

                        ³  ส่งออกข้าวเป็นอันดับหนึ่งของโลก โดยเน้นตลาดระดับสูง และระดับปานกลาง

                        ³  เกษตรกรมีรายได้เพิ่ม มั่นคง มีคุณภาพชีวิตดีขึ้น

                        ³  รักษาสภาพสิ่งแวดล้อมโดยใช้ทรัพยากรแบบยั่งยืน

            พันธกิจ

                        ³  จัดโครงสร้างและระบบการผลิตข้าวให้มีประสิทธิภาพและยั่งยืน

                        ³  เพิ่มการลงทุนในอุตสาหกรรมข้าวทั้งระบบ

                        ³  นำมาตรฐานมาใช้ในระบบอุตสาหกรรมข้าว

                        ³  สร้างขีดความสามารถในการส่งออกเชิงรุก

            เป้าหมาย

                        ³  ชาวนามีรายได้เพิ่มขึ้น 20,000 บาท/ครัวเรือน

                        ³  ผลผลิตข้าวคุณภาพดีเพิ่มขึ้นจาก 80% เป็น 90%

                        ³  ส่งออกข้าวสาร

                                    - คุณภาพดี เพิ่ม 23%

                                    - คุณภาพต่ำ ลด 51%

                                    - ข้าวนึ่ง เพิ่ม 47%

                        ³  ส่งออกผลิตภัณฑ์ข้าวแปรรูปเพิ่มขึ้น 100%

            ยุทธศาสตร์

                        ³  ควบคุมและจัดการผลผลิตอย่างมีประสิทธิภาพ

                        ³  ปรับปรุงคุณภาพสินค้าให้มีมาตรฐาน

                        ³  ขยายตลาดการส่งออกข้าว

                        ³  ส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาเพื่อเพิ่มรายได้

 

 

            แผนดำเนินงาน

                        ³  แผนรักษาเสถียรภาพรายได้เกษตรกร เช่น โครงการเปลี่ยนพันธุ์ข้าวคุณภาพดี และโครงการผลิตข้าวคุณภาพดีในเขตเกษตรเศรษฐกิจ เป็นต้น

                        ³  แผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน เช่น โครงการโครงสร้างพื้นฐานด้านการเกษตรเพื่อจัดการสินค้าคงเหลือของชุมชน และโครงการจัดตั้งศูนย์รวบรวมและปรับปรุงคุณภาพข้าว เป็นต้น

                        ³  โครงการอื่นๆ เช่น โครงการพัฒนาการผลิตข้าวอินทรีย์ โครงการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการแปรรูปผลิตภัณฑ์ข้าว โครงการสร้างความพร้อมด้านการตลาดสินค้าข้าว และโครงการจัดตั้งศูนย์บริการส่งออกข้าวครบวงจรแบบเบ็ดเสร็จ เป็นต้น

 

นโยบายกรมส่งเสริมการเกษตรที่เกี่ยวข้องกับข้าว

            Ø  ส่งเสริมการผลิตข้าวตามเขตการผลิตที่กำหนด

            Ø  เร่งรัดการผลิตข้าวคุณภาพดีแทนข้าวคุณภาพต่ำ โดยการเปลี่ยนพันธุ์ ทุก 3 - 4 ปี

            Ø  ส่งเสริมการผลิตข้าวอินทรีย์

            Ø  ปรับปรุงแนวทางส่งเสริมโดยให้เกษตรกรหรือชุมชนมีส่วนร่วมในกระบวนการส่งเสริม   การผลิต โดยการจัดตั้งศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน

            Ø  จัดทำฐานข้อมูลการผลิตและการตลาดข้าวเพื่อใช้ในการวางแผน

            Ø  ลดต้นทุนการผลิตและเพิ่มผลผลิตข้าวต่อไร่

            Ø  วางระบบตรวจสอบคุณภาพข้าวทุกขั้นตอน

            Ø  ติดตามและประเมินผลโครงการอย่างเป็นระบบ

 

 

ศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธ์ข้าวชุมชน

 

วัตถุประสงค์

            1. เพื่อให้มีเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีกระจายออกไปอย่างกว้างขวาง

            2. เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าว

 

องค์ประกอบของศูนย์

            1. แปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว 200 ไร่ เป็นแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเพื่อใช้ในชุมชนและสาธิตเทคโนโลยีการผลิตข้าวที่ถูกต้องและเหมาะสม

            2. สถานที่ตั้งศูนย์/อุปกรณ์ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว เป็นพื้นที่มีบริเวณกว้างขวางพอสมควร ใช้เป็นแหล่งรวบรวมผลิตผลและกระจายพันธุ์ข้าวที่ได้จากแปลง 200 ไร่ อาจมีอุปกรณ์การผลิตเมล็ดพันธุ์อย่างง่ายๆ อาจเป็นสถานที่ทำงานของคณะกรรมการ สถานที่จัดประชุมสมาชิก หรือเป็นโรงเรียนเกษตรกร

            3. ชุมชน/เกษตรกรสมาชิก/คณะกรรมการ เป็นเจ้าของศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน ดำเนินงานร่วมกันโดยจัดตั้งเป็นองค์กรที่มีคณะกรรมการทำหน้าที่บริหาร/จัดการงานพัฒนาการผลิตและการตลาดเพื่อชุมชน

            4. กองทุนการผลิต คือเงินทุนที่ได้จากการบริหารงานผลิตและกระจายเมล็ดพันธุ์ข้าว รวมทั้ง ที่เก็บคืนจากเกษตรกรสมาชิกในส่วนของปัจจัยการผลิตที่ได้รับจากทางราชการหรือเงินที่ได้มาจากแหล่งอื่นๆ

 

บทบาท/ภารกิจ

            1. ผลิตและกระจายพันธุ์ดีไปสู่เกษตรกรเป้าหมายในชุมชน กล่าวคือกำหนดให้แต่ละศูนย์มีขอบเขตพื้นที่เป้าหมายประมาณ 4,000 ไร่ และกรมส่งเสริมการเกษตรสนับสนุนให้เกษตรกรจัดทำ       "แปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ขนาด 200 ไร่" เพื่อนำผลผลิตที่ได้ส่วนหนึ่ง (ประมาณ 20%) ปรับปรุงสภาพเป็นเมล็ดพันธุ์ดีกระจายไปในพื้นที่ หรือเกษตรกรเป้าหมาย ปีละประมาณ 1,000 ไร่ ทั้งนี้ ศูนย์จะต้องมีแผนกำหนดพื้นที่กระจายพันธุ์ข้าวในขอบเขตพื้นที่เป้าหมายอย่างชัดเจนในแต่ละปี

            2. ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวแก่เกษตรกรเป้าหมาย โดยอาศัยกระบวนการโรงเรียนเกษตรกร กล่าวคือ ทุกศูนย์จะต้องการคัดเลือกเกษตรกร 20 - 25 คน เพื่อเข้ารับการอบรมตาม      หลักสูตรที่สอดคล้องกับสภาพที่เป็นจริง เน้นการฝึกปฏิบัติและพิสูจน์ทราบด้วยตนเอง ตลอดฤดูการปลูกข้าว เป็นจำนวน 8 ครั้ง ใช้เวลาครั้งละ 4 - 6 ชั่วโมง จัดโดยเกษตรกรตำบลในพื้นที่ซึ่งได้รับการ  อบรมกระบวนการโรงเรียนเกษตรกรจากวิทยากรหลัก (TOT) ประจำจังหวัดอีกชั้นหนึ่ง เกษตรกรที่ผ่านการฝึกอบรมแต่ละครั้งจะต้องถ่ายทอดสิ่งที่ได้รับไปสู่เกษตรกรเป้าหมายต่อไป นอกจากนี้ ยังจัดให้มี วันสาธิตระดับจังหวัด เพื่อให้เกษตรกรทั่วไปได้เข้าร่วมศึกษาเรียนรู้ด้วย

            3. บริหารจัดการศูนย์เพื่อให้เกิดความยั่งยืนและพึ่งพาตนเองได้ โดยการจัดให้มีคณะกรรมการบริหารศูนย์ เพื่อเป็นผู้แทนเกษตรกรเป้าหมายทั้งหมด ทำหน้าที่ในการวางแผนและกระจายพันธุ์ ร่วมถ่ายทอดเทคโนโลยี ตลอดจนเก็บรวมเงินกองทุนจากผลตอบแทนที่ได้รับจากการสนับสนุนของทาง ราชการเพื่อซื้อเมล็ดพันธุ์และปัจจัยการผลิตที่จำเป็นในการผลิตเมล็ดพันธุ์ดีทุกปีตลอดไปทั้งนี้กำหนดให้มีการประชุมเพื่อพบปะหารือในประเด็นต่างๆ ที่เกี่ยวข้องอยู่เสมอๆ

            4. เป็นศูนย์กลางในการพัฒนาการผลิตการตลาดข้าวและสังคมชาวนา เพื่อให้สอดคล้องกับแนวคิดในการถ่ายโอนอำนาจจากภาครัฐลงสู่ท้องถิ่น ซึ่งชุมชนจะเป็นแกนหลักสำคัญต่อการพัฒนาการผลิตและการตลาดข้าว โดยภาครัฐจะเป็นเพียงผู้สนับสนุนและอำนวยความสะดวก ดังนั้น บทบาทหรือภารกิจนี้จึงเท่ากับเป็นการเตรียมการไว้สำหรับอนาคตอันใกล้ ศูนย์แต่ละศูนย์จะต้องมีการเชื่อมโยงกับองค์กรบริหารส่วนตำบลและเป็นจุดที่ภาครัฐจะนำเอาโครงการต่างๆ ลงไปดำเนินงาน  ร่วมกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การพัฒนาการผลิต การตลาดข้าวตลอดจนชีวิตความเป็นอยู่ของเกษตรกรผู้ปลูกข้าว

 

การสนับสนุนปัจจัยการผลิต

                        กรมส่งเสริมการเกษตรสนับสนุนปัจัยการผลิตผ่านศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์

ข้าวชุมชน คิดเป็นมูลค่ารวม 118,000 บาท

                        1. เมล็ดพันธุ์ข้าว            มูลค่า    48,000  บาท

                        2. ปุ๋ยเคมี                      มูลค่า    70,000  บาท

 

การจัดตั้งกองทุนหมุนเวียนศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน

                        โดยคัดเลือกสมาชิกเป็นคณะกรรมการบริหารการกู้ยืมปัจจัยการผลิต กำหนดหลักเกณฑ์เงื่อนไขการเรียกคืน เพื่อจัดตั้งเป็นกองทุนหมุนเวียน

 

ผลการดำเนินงาน

                   จังหวัดสระแก้วได้รับการพิจารณาสนับสนุนจัดตั้งศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชนจากกรมส่งเสริมการเกษตรตั้งแต่ปี 2543 ถึงปี 2546 รวมทั้งสิ้น 60 ศูนย์ ปัจจุบันมีเงินกองทุนรวม 3.92 ล้านบาท

 

 

ตารางแสดงศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน
 

ลำดับที่

ปี พ.. ที่ก่อตั้ง

จำนวนศูนย์


1

2

3

4
 


2543

2544

2545

2546
 


9

17

25

9
 

รวม

4 ปี

60 ศูนย์

 

 

สรุปเงินกองทุน
ศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน ข้าวขาวดอกมะลิ 105 จังหวัดสระแก้ว
ปี 2544 - ปี 2546
ที่ อำเภอ สถานที่ตั้งศูนย์ ก่อตั้งศูนย์ เงินกองทุน
ตำบล หมู่บ้าน ปี (บาท)
1 อรัญประเทศ        
  1 ผ่านศึก สันติสุข 2546 60,000.00
  2 คลองน้ำใส เขาน้อยน้ำซับ 2545 69,069.20
  3 ท่าข้าม ท่าข้าม 2545 63,865.00
  4 ผ่านศึก ล๊อคห้า 2545 62,572.56
  5 ป่าไร่ หนองหมากบี้ 2545 66,422.52
  6 คลองทับจันทร์ ใหม่ไทยเจริญ 2545 46,563.57
  7 หันทราย หันทราย 2545 72,091.76
  8 บ้านด่าน หนองขาม 2545 60,506.78
  9 ฟากห้วย กุดแต้ 2544 81,243.81
  10 บ้านใหม่ หนองเทา 2544 44,903.84
  11 เมืองไผ่ เมืองไผ่ 2544 56,655.01
  12 หนองสังข์ หนองสังข์ 2544 60,000.00
  13 หันทราย หนองบัว 2543 40,000.00
รวม 13     783,894.05
2 ตาพระยา        
  1 ทัพเสด็จ มะกอก 2546 100,000.00
  2 ทัพเสด็จ โคกเพร็ก 2545 65,000.00
  3 ตาพระยา กุดเวียน 2545 120,000.00
  4 ทัพราช ใหม่ไทยถาวร 2545 60,000.00
  5 ทัพไทย รัตนะ 2545 55,000.00
  6 ทัพเสด็จ คลองแผง 2544 70,000.00
  7 ตาพระยา ปางลาง 2544 80,000.00
  8 โคคลาน ซับม่วง 2544 65,000.00
  9 ทัพไทย โคกปราสาท 2544 70,000.00
  10 ทัพไทย โคกระกา 2543 82,000.00
  11 ทัพราช โคกกราด 2543 86,000.00
รวม 11     853,000.00
3 เมืองสระแก้ว        
  1 ท่าเกษม สุขสำราญ 2546 90,000.00
  2 ศาลาลำดวน ห้วยกระบอก 2545 78,000.00
  3 หนองบอน ท่าแยก 2545 47,000.00
  4 ท่าแยก หอย 2545 68,000.00
  5 โคกปี่ฆ้อง ลุงพลู 2545 82,220.00
  6 สระขวัญ โคกสำราญ 2545 78,000.00
  7 โคกปี่ฆ้อง คลองอีแตก 2544 93,000.00
  8 ท่าเกษม โคกสัมพันธ์ 2544 110,000.00
  9 บ้านแก้ง บ้านแก้ง 2544 86,000.00
  10 ท่าแยก ท่าแยก 2543 193,300.00
รวม 10     925,520.00
4 กิ่งอ.โคกสูง        
  1 หนองแวง หนองผักบุ้ง 2546 40,000.00
  2 โนนหมากมุ่น อ่างศิลา 2545 35,000.00
  3 โนนหมากมุ่น ศิลารัตน์พัฒนา 2545 35,000.00
  4 หนองม่วง ถาวรสามัคคี 2544 45,000.00
  5 โนนหมากมุ่น กุดผือ 2544 34,500.00
  6 หนองแวง หนองแวง 2543 50,000.00
  7 โคกสูง โคกไม้งาม 2543 45,000.00
รวม 7     284,500.00
5 วังน้ำเย็น        
  1 ทุ่งมหาเจริญ แก่งสะเดา 2546 65,000.00
  2 วังน้ำเย็น คลองสารพา 2545 70,000.00
  3 คลองหินปูน วังเจริญ 2544 140,000.00
  4 ตาหลังใน หนองแก 2543 19,500.00
รวม 4     294,500.00
6 วัฒนานคร        
  1 หนองหมากฝ้าย หนองหมากฝ้าย 2546 48,000.00
  2 ช่องกุ่ม ห้วยชัน 2546 48,000.00
  3 หนองแวง น้อยนาคำ 2546 46,000.00
  4 หนองหมากฝ้าย ท่าช้าง 2545 70,000.00
  5 ห้วยโจด เสาสูง 2545 50,000.00
  6 หนองแวง หนองแวง 2545 50,000.00
  7 หนองตะเคียนบอน ใหม่ไทยพัฒนา 2545 50,000.00
  8 ช่องกุ่ม หนองหัวช้าง 2544 70,000.00
  9 ผักขะ ทดน้อย 2544 62,985.00
  10 แซร์ออ แซร์ออ 2544 5,000.00
  11 วัฒนานคร โนนจิก 2543 69,875.00
รวม 11     569,860.00
7 เขาฉกรรจ์        
  1 หนองหว้า สองสีเจริญ 2546 70,000.00
  2 เขาฉกรรจ์ วังรี 2545 72,000.00
  3 เขาสามสิบ โคกมัน 2545 65,000.00
  4 พระเพลิง ม.12 2543 6,300.00
รวม 4     213,300.00
รวม 60 ศูนย์ เงินกองทุน 3,924,574.05